یادداشت 5 (لزوم وحدت مدیریتی برای تئاتر)

«لزوم وحدت مدیریتی برای تئاتر»

وجود صنف های مختلف در یک فضا همچون تئاتر فی نفسه و تماماً نمی تواند غلط باشد اما مشروط بر اینکه این اتفاق در فرهنگی صورت بگیرد که این صنف ها بتوانند به صورت مکمّل یکدیگر عمل کنند و هر کدام بخشی از کار را به عهده بگیرند، مانند بسیاری از کشورهایی که در این زمینه موفق نشان داده اند. لیکن با توجه به خصایص و خلقیّات ما ایرانیان که قدری در فعالیت های جمعی مشکل داریم و غالباً فعالیت کردن به طور انفرادی را ترجیح می دهیم چنانکه به محض اینکه در محیطی مجتمع شویم حتی کوچک ترین اجتماعات، فوراً دسته دسته شده به تفرقه می گراییم، در چنین محیطی این کثرت و چند صدایی در ماهیت صنف ها و رده ها در فضای تئاتر ما می تواند آسیب زننده باشد. هم اکنون در محیط تئاتری کشور این چند دستگی ها به طوری واضح دیده می شوند و سران هر یک از این نهادها دیگری را قبول نداشته، تنها خود را برای هدایت جریان تئاتر محق می دانند. حاصل این اختلافات مدیریتی در دراز مدت، چنانکه در چهار دهه پس از انقلاب شاهد بوده ایم دودش به چشم تک تک اهالی تئاتر رفته، کسانی که با عشق بی حد و حصری که به این هنر می ورزند تحت هر شرایطی پای آن مانده اند. با توجه به اینکه تئاتر در کشور ما نه تنها شغل به حساب نمی آید بلکه حتی گاه هنرمند برای ادامۀ فعالیت خود مجبور است که برای ماندن در این فضا از حساب شخصی و مایملک خود هزینه کند.

آنچه مسلّم است در چنین فضای چند گانه ای اگر جریان نیرومندی دولتی یا غیره ورود کرده، قانونی مدون و محکم ایجاد شود و به مرحلۀ اجرا درآمده، همگی را به یکدیگر پیوند بزند و عاملی بر ایجاد وحدت باشد می توان شاهد تحولی بود. راه نزدیک تر و ساده تری که به نظر می رسد این است که از سوی خود هنرمندان تئاتر اقدام شود، همدلی و همسویی به وجود آید، اختلافات در راه رسیدن به هدفی مشترک و برتر به کناری نهاده شوند و بین تمامی این دسته ها در فضای مدیریتی تئاتر ادغام صورت بگیرد. در این صورت احتمال اصلاح بیشتری در امور خواهد رفت. در حال حاضر این صنف های گوناگون موجب گردیده تا هر گروه و نهادی، اعضای دستۀ دیگر را بیگانه ببیند و در مقابل همدیگر جبهه گیری به وجود آید. با مشاهدۀ این احوال بیدرنگ آن دامی در ذهن تداعی می شود که در کتاب فارسی دبستان در جریان طوقی و کبوتران همراهش همگی خوانده ایم که هر کدام به سویی پرواز می کردند و نهایتاً تا تحت هدایت یک رهبر، همسو و یک جهت نشدند رهایی میسر نشد.

برای رها شدن از این دام حتی اگر هیچ یاری دولتی و رسمی صورت نمی گیرد، دستکم خود اهالی تئاتر که گرفتاران این تله اند می باید فکری کرده، این وحدت و همسویی را در بین این اجتماع کوچک به وجود آورند زیرا هر چه این اختلافات ادامه داشته باشد، متعاقباً اوضاع هم همینطور در رکود باقی مانده و چه بسا به پس رفت و سقوط بیشتری نسبت به گذشته منجر خواهد شد. کمترین مضار ادامۀ این وضع، فدا شدن نسل های بیشتری از هنرمندان تئاتر ما در این میانه، تکثیر ناامیدی ها و حرکت اهالی این هنر به ویژه جوانان به سوی انفعال و بی تفاوتی ها خواهد بود.

وحید عمرانی (عضو کانون ملی منتقدان تئاتر ایران)

موضوعات مرتبط: یادداشت تئاتر و سینما...